علت تقه زدن گیربکس اتوماتیک | علائم، دلایل و راه‌حل
تقه زدن گیربکس اتوماتیک یعنی هنگام درگیر شدن دنده یا تعویض بین دنده‌ها، ضربه کوتاه و محسوسی به خودرو وارد می‌شود. این ضربه معمولاً از فشار نامنظم روغن، سایش صفحه کلاچ، خرابی شیربرقی یا ساعت گیربکس است. تقه را با لرزش شروع حرکت دوکلاچه و با گاز هرز اشتباه نگیرید؛ هر کدام مسیر عیب‌یابی خودش را دارد. هرچه بیشتر با تقه رانندگی کنید، صفحات و ساعت گیربکس زودتر فرسوده می‌شوند.
- تقه زدن گیربکس اتوماتیک چیست؟
- تقه در چه لحظه‌هایی دیده می‌شود؟
- علت‌های رایج در AT، CVT و دوکلاچه
- فرق تقه با لرزش و گاز هرز
- کارهایی که نباید انجام دهید
- راه‌حل و سرویس در گنجی گیربکس
- سؤالات متداول
تقه زدن گیربکس اتوماتیک چیست؟
در گیربکس سالم، رفتن از خلاص به درایو یا تعویض بین دنده‌ها نرم و بدون ضربه حس می‌شود. وقتی تقه می‌زند، انگار یک ضربه کوتاه از زیر خودرو یا از سمت گیربکس به کابین می‌رسد. بعضی راننده‌ها آن را «کوبیدن» یا «ضربه تعویض دنده» می‌نامند.
تقه همیشه به معنی خرابی کامل نیست. گاهی روغن کهنه و کالیبراسیون نرم‌افزار کافی است. ولی اگر نادیده گرفته شود، به سایش صفحه کلاچ، آسیب ساعت گیربکس و هزینه بالاتر می‌رسد.
تقه در چه لحظه‌هایی دیده می‌شود؟
زمان تقه، خیلی وقت‌ها منبع خرابی را لو می‌دهد. به همین خاطر در دیاگ و تست جاده، لحظه ضربه ثبت می‌شود.
- از P یا N به D و R: مکث کوتاه، بعد یک ضربه هنگام درگیر شدن دنده.
- بالا رفتن دنده: مثلاً از ۱ به ۲ یا ۲ به ۳، با کوبیدن محسوس.
- پایین آمدن دنده: هنگام ترمز یا گاز دوباره، ضربه در سبک کردن.
- بعد از گرم شدن: بعضی خودروها سرد نرم‌اند و بعد از ترافیک تقه می‌زنند.
- با گاز ملایم: اگر با گاز کم هم ضربه بیاید، معمولاً فشار روغن یا شیربرقی درگیر است.
علت تقه زدن گیربکس اتوماتیک
علت‌ها حس مشابهی می‌دهند، ولی قطعه خراب در هر نوع گیربکس فرق دارد. تشخیص درست با بازدید روغن، دیاگ و تست فشار شروع می‌شود، نه با باز کردن فوری گیربکس.
روغن کهنه و افت فشار
روغن گیربکس فشار را برای درگیر شدن صفحات می‌سازد. روغن کهنه، کم یا سوخته فشار را بی‌ثبات می‌کند؛ دنده دیر درگیر می‌شود و بعد ناگهان با ضربه می‌آید. نشتی کارتل، کاسه‌نمد یا شیلنگ خنک‌کننده هم سطح روغن را پایین می‌آورد.
ساعت گیربکس و شیربرقی
در گیربکس اتوماتیک معمولی، ساعت گیربکس مسیر روغن را کنترل می‌کند. اگر کانال گرفته باشد یا شیربرقی دیر فرمان بدهد، صفحه کلاچ یک‌باره درگیر می‌شود و تقه حس می‌شود. سایش خود صفحات هم ضربه را شدیدتر می‌کند.
فشار پولی و نرم‌افزار
CVT دنده پله‌ای ندارد، ولی بعضی مدل‌ها دنده شبیه‌سازی‌شده دارند. افت فشار پولی، روغن نامناسب یا نیاز به کالیبراسیون می‌تواند هنگام شبیه‌سازی تعویض، ضربه یا تکان ناگهانی بسازد. زوزه و گاز هرز هم اغلب همراه همین فشار پایین دیده می‌شود.
کلاچ خیس و مکاترونیک
در دوکلاچه خیس، تقه بین دنده‌ها از افت فشار، شیربرقی یا واحد مکاترونیک است. لرزش شروع حرکت بیشتر از صفحات کلاچ می‌آید؛ تقه هنگام تعویض بیشتر از کنترل هیدرولیک و نرم‌افزار است. روغن کهنه هر دو را با هم بدتر می‌کند.
- فیلتر گرفته: روغن به صفحات دیر می‌رسد و درگیری ناگهانی می‌شود.
- پایه‌های موتور و گیربکس: ضربه گیربکس را در کابین بلندتر نشان می‌دهند؛ اول باید خود گیربکس بررسی شود.
- دمای بالا: روغن رقیق می‌شود و زمان درگیری دنده به‌هم می‌ریزد.
- کالیبراسیون ناقص: بعد از تعویض روغن یا باتری، بعضی خودروها به یادگیری دوباره نقطه درگیری نیاز دارند.
فرق تقه با لرزش و گاز هرز
ضربه کوتاه
یک کوبیدن لحظه‌ای هنگام رفتن به D و R یا بین دو دنده. بعد از ضربه، حرکت معمولاً ادامه پیدا می‌کند.
شروع حرکت
لرزش ممتد موقع راه افتادن از توقف، بیشتر در دوکلاچه خیس و از صفحات کلاچ است؛ با تقه یکی نیست.
دور می‌پرد
دور موتور بالا می‌رود و سرعت جا می‌ماند. این لغزش است، نه ضربه تعویض. جزئیاتش را در مطلب علت گاز هرز خوردن گیربکس اتوماتیک بخوانید.
زمان ضربه مهم است
تقه فقط در سردی، فقط بعد از گرم شدن، یا فقط با گاز زیاد، هر کدام مسیر بررسی جداگانه‌ای دارد و در دیاگ ثبت می‌شود.
با تقه زدن گیربکس چه کارهایی را نباید بکنید
- گاز ناگهانی برای «رد شدن» از ضربه؛ این کار سایش را بیشتر می‌کند.
- ادامه رانندگی وقتی تقه هر روز شدیدتر می‌شود.
- ریختن افزودنی ناشناس به‌جای دیاگ و بازدید روغن.
- تعویض روغن فقط با تخلیه کارتل در CVT و دوکلاچه؛ روغن کهنه در مدار می‌ماند.
- نادیده گرفتن بوی سوختگی روغن یا چراغ چک گیربکس.
راه‌حل تقه زدن گیربکس اتوماتیک
مسیر درست از بررسی ساده به تعمیر تخصصی می‌رود. در گنجی گیربکس شهران تهران، اول سطح و کیفیت روغن، دیاگ یونیت گیربکس و لحظه تقه در تست جاده دیده می‌شود. تا منبع ضربه مشخص نشود، گیربکس باز نمی‌شود.
- بازدید روغن از نظر رنگ، بو و براده
- دیاگ کد خطا و مشاهده فرمان شیربرقی هنگام تعویض
- تست فشار هیدرولیک و عملکرد ساعت گیربکس
- تعویض روغن با دستگاه هر ۳۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر، به‌خاطر کیفیت روغن و طول عمر بیشتر گیربکس
- در صورت نیاز، تعمیر شیربرقی، ساعت گیربکس، صفحات کلاچ یا مکاترونیک
- کالیبراسیون نرم‌افزار بعد از سرویس، در مدل‌هایی که به آن نیاز دارند
- اعلام هزینه قبل از باز شدن گیربکس و ارائه ضمانت کتبی
برای شناخت بهتر نوع گیربکس خودروی‌تان، مطلب تفاوت گیربکس CVT و AT و راهنمای زمان تعویض روغن گیربکس اتوماتیک را هم ببینید.
سؤالات متداول درباره تقه گیربکس
آیا تقه کم در صبح سرد طبیعی است؟
یک ضربه خیلی ملایم در سرمای شدید گاهی از غلیظ بودن روغن است و بعد از گرم شدن کم می‌شود. اگر ضربه تیز باشد، هر روز تکرار شود یا بعد از گرم شدن هم بماند، باید دیاگ و بازدید روغن انجام شود.
تقه فقط هنگام رفتن به دنده عقب از چیست؟
ضربه در R اغلب از فشار روغن، صفحه کلاچ عقب یا ساعت گیربکس است. پایه‌های فرسوده هم ضربه را در کابین بلندتر می‌کنند، ولی اول خود گیربکس باید بررسی شود.
با تعویض روغن تقه درست می‌شود؟
اگر علت روغن کهنه، فیلتر گرفته یا افت فشار اولیه باشد، تعویض روغن با دستگاه و فیلتر جدید کمک می‌کند. اگر صفحه کلاچ ساییده یا شیربرقی خراب باشد، فقط روغن کافی نیست.
تقه بین دنده ۲ و ۳ خطرناک است؟
بله، چون نشان می‌دهد درگیری همان دنده‌ها ناقص یا ناگهانی است. ادامه رانندگی با گاز زیاد، سایش همان صفحات را سریع‌تر می‌کند و هزینه را بالا می‌برد.
هزینه رفع تقه گیربکس چقدر است؟
هزینه به نوع گیربکس و قطعه آسیب‌دیده بستگی دارد. گاهی با سرویس روغن و کالیبراسیون تمام می‌شود و گاهی ساعت گیربکس، شیربرقی یا کیت کلاچ لازم است. در گنجی گیربکس هزینه قبل از باز شدن گیربکس اعلام می‌شود.
اگر گیربکس اتوماتیک خودروی شما هنگام رفتن به D و R یا بین دنده‌ها تقه می‌زند، برای دیاگ و عیب‌یابی با گنجی گیربکس در شهران تهران تماس بگیرید.
